Het is een trivialiteit die hier in Rusland ongemerkt voorbij ging. Maar de New York Times stelde in een overlijdens bericht dat de juist overleden Jerome Salinger afhankelijk van je kijk op zijn werk ‘either a crackpot or the American Tolstoy’ was. Dát is een rare vergelijking. Salinger leefde teruggetrokken, bracht zelden iets nieuws uit en verbood ieder gebruik van zijn schaarse werk. Tolstoi had wel iets van een zonderling, maar hij schreef veel, had altijd mensen over de vloer (aanbidders, volgelingen, collega schrijvers) en gaf tot wanhoop van zijn familie alle auteursrechten op zijn werk weg.Nee, dan de Russische schrijver Dmitry Bykov. Die stelt dat Salinger de laatste grote Russische schrijver was.
Je terugtrekken wanneer je weet dat je je hoogtepunt bereikt hebt, liever radicaal breken met een maatschappij die je compromitteert dan bezoedeld voortleven – het zijn trekken die je terugvindt in Pushkin die liever stierf in een duel dan leefde met als bespotte echtgenoot, Tolstoi met zijn levenslange zoektocht naar een zuiver leven, de zelfmoord van Majakovski die niet wilde toezien hoe Stalin het comunisme bedierf. Bykov haalt het verhaal ‘De weddenschap’ van Tsjechov aan –deze week wordt in Moskou zijn 150e geboortedag gevierd – als een soort vooraankondiging van die andere Rus, Salinger.
Het is een mooi verhaal. (Het zit in verzamelde werken 4 van Tsjechov / Van Oorschot.) Een steenrijke bankier ruziet met een jonge advocaat. De bankier denkt dat de doodstraf menselijker is dan levenslange gevangenisstraf. De jonge advocaat wedt om twee miljoen roebel dat hij 15 jaar in een cel kan zitten. De weddenschap voorziet in eten en drinken en boeken naar keuze, maar verder mag de advocaat het tuinhuis van de bankier niet uit en alleen via briefjes communiceren. Loopt hij toch weg, dan moet hij 2 miljoen aan de bankier betalen. De eerste jaren heeft de advocaat het moeilijk. Hij drinkt bijvoorbeeld geen wijn, want dat windt hem op. Na een paar jaar drinkt hij wel, want hij wijdt zich aan diepe studie en vergeestelijkt en de extase komt daarbij van pas. Na een jaar of tien leest hij alleen nog de bijbel, en de laatste twee jaar leest-ie alles wat los en vast zit. Tegen de tijd dat de bankier de gevangene moet gaan betalen is de eerste nagenoeg failliet. Uitbetalen van de weddenschap zal de bankier aan de bedelstaf brengen. Hij besluit de advocaat te vermoorden, maar treft hem in het huisje slapend aan, met op tafel een brief waarin hij zegt de weddenschap een uur voor afloop te zullen breken. Hij zou daar toch gek zijn om een spirituele reis van 15 jaar te bederven door nu geld aan te nemen. De advocaat stapt uit het raam en verdwijnt. Salinger stapt ook uit het raam, stelt Bykov. Hij realiseerde zich tijdig dat hij nooit meer zulke mooie dingen zou schrijven als hij ooit gedaan had en trok zich terug – een Russische daad.
No Comments